Spontaniteit is een groot goed. Enthousiasme is belangrijk. Vernieuwing moet. ‘Een volk dat leeft, bouwt aan zijn toekomst,’ staat er op het monument op de Afsluitdijk. In een levende kerk kan charisma niet worden gemist. Toch wil ik een lans breken voor de structuren. Laten we daar zuinig op zijn. De socioloog Max Weber (1864-1920) wees op, wat hij noemde, de routinisering van het charisma. Weber erkende de waarde van het vrije profetisch spreken tegenover de structuren van de status quo. Jezus was de grote vernieuwer bij uitstek. Maar wat daarna gebeurde, was onvermijdelijk. Charisma is nimmer duurzaam, of zoals Weber zei: ‘charisma bestaat slechts in statu nascendi.’ Zodra het zich vestigt, verandert het in iets anders. Dat effect werd betreurd door Lev Tolstoi (1828-1910) in zijn boek ‘Het Koninkrijk Gods is in u’ uit 1893. Jezus preekte het Koninkrijk van God. Wat er op volgde, was het machtsinstituut kerk. Naar het inzicht van Tolstoi was de kerk de meest effectieve organisatie om de radicaal pacifistische prediking van Christus snoeihard onderuit te halen.

Met de analyse van Tolstoi blijft een actuele waarschuwing met betrekking tot macht verbonden. Toch laat Weber zien dat het antwoord niet kan zijn een vlucht in de vernieuwing omwille van de vernieuwing. Wie zich daaraan overgeeft, zaagt zelf de tak af waarop hij zit. Institutionele vormgeving is niet per definitie fout. Het zal erom gaan de structuren, zoals er zijn in ambten, sacramenten en kerkorde, inhoudelijk sterk te blijven vullen en zuiver te doen functioneren. Dat vinden wij moeilijk.

Tegenwoordig moet alles leuker, groter en meer. Vervolgens komen we erachter dat we het zelf niet volhouden. Soms is er oprecht een revolutie nodig. Soms betekent een beeldenstorm een frisse opruiming. Maar gebrek aan respect voor je eigen traditie, vaak gevoed door een gebrek aan kennis en een weigering met een eerlijk reliëf te leven, dat kan geen echte vernieuwing zijn.

De evenementenkerk ligt op de loer. Dat is niet het lichaam van Christus, waarin mensen, zo verschillend als zij zijn, aan elkaar worden verbonden in lief en leed, terwijl zij ieder voor zich geconfronteerd worden met een ontzagwekkend Godsgeheim. Oneerbiedig gezegd, kan het een kunstje worden, een strovuurtje, snel uitgebrand. Echter, wij gaan niet naar de kerk om vermaakt te worden, maar om te leren navolger van Christus te zijn. Het kunnen niet de persoonlijke vondsten van de voorganger zijn, zijn ervaringen of inzichten, die het gemeenteleven dragen. Laten we onze structuren koesteren.

Jurjen Zeilstra (1961) is theoloog en historicus en verzorgde de avond van Zinnige Kost in de Kloosterkerk op 4 december 2018. Hij werkt als predikant in de Protestantse Gemeente Hilversum.