In het seizoen 2017-2018 vierde de Stichting Cantatediensten Kloosterkerk (SCK) het 55-jarig bestaan van de cantatediensten in Den Haag. Verschillende extra activiteiten werden georganiseerd om dit lustrum luister bij te zetten.

Haagse Bach Top 5

Op een speciaal ingerichte website had iedereen in de maanden januari t/m maart van dit jaar de gelegenheid zijn of haar meest geliefde Bachcantates door te geven. En de Residentie Bach Ensembles beloofden iedereen een ‘nieuw samengestelde cantate’ uit te voeren op de laatste zondag van juni 2018. Helaas is door een samenloop van omstandigheden de belangstelling voor deelname beperkt gebleven en heeft het bestuur van de SCK moeten besluiten om het project te stoppen. Maar velen van u – deelnemer of niet – zullen vast willen weten welke van de ongeveer 200 cantates van J.S. Bach de meeste stemmen hebben gekregen. Verreweg de meeste stemmen zijn uitgebracht op cantate 106, ‘Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit’ (Actus Tragicus). Bach schreef deze cantate al in 1707, toen hij nog werkzaam was in Mühlhausen. Het orkest heeft een minimale bezetting, maar zowel voor koor, orkest als solisten is dit stuk een feest om uit te voeren. Het goede nieuws is dan ook dat het Residentie Kamerkoor deze cantate volgend seizoen zal uitvoeren tijdens de dienst van 31 maart 2019. Cantate 140 ‘Wachet auf, ruft uns die Stimme’ staat – wel op enige afstand – op de tweede plaats. In de geschiedenis van de Haagse cantatediensten is deze cantate al negen maal uitgevoerd; het was zelfs de eerste cantate die ooit in Den Haag is uitgevoerd, en wel op 21 oktober 1962.

‘Aus der Tiefen rufe ich, Herr, zu dir’ (BWV 131) klonk op 25 februari 2018 in de Kloosterkerk en eindigde op de derde plaats. Voor veel koor- en orkestleden geldt namelijk dat ‘de mooiste cantate die is, waaraan je op dat moment werkt’. Een gedeelde vierde plaats is weggelegd voor ‘Herz und Mund und Tat und Leben’ (BWV 147), ‘Christ lag in Todesbanden’ (BWV 4) en ‘Vergnügte Ruh, beliebte Seelenlust’ (BWV 170). Vooral dat laatste is heel bijzonder, want het is een cantate voor een altsolist die zeer zelden wordt uitgevoerd. De eerste en enige keer in Den Haag was op 18 juli 1971. ‘Ich hatte viel Bekümmernis’ (BWV 21) is een cantate ‘per ogni tempo’, geschikt voor alle momenten in het (kerkelijk) jaar. In de geschiedenis van de Haagse cantatediensten prijkt deze koraalcantate op de eerste plaats met 10 uitvoeringen in 55 jaar. Deelnemers aan ‘Heel Holland Bacht’ bezorgden deze cantate een vijfde plaats.

Als Bach weer klinkt

Nieuwsgierig geworden naar de hierboven genoemde feitjes en inhoudelijke achtergronden over 55 jaar cantatediensten in Den Haag? Bij de informatietafel in de Kloosterkerk zijn nog steeds exemplaren verkrijgbaar van het in september 2017 verschenen boek ‘Als Bach weer klinkt : 55 jaar cantatediensten in Den Haag’ (€ 17,50). ‘Heerlijke kost’ schreef iemand daarover…

Bach Binnenstebuiten

Groot was onze vreugde toen bleek dat op zaterdagmiddag 26 januari ruim 50 mensen de moeite hadden genomen om naar de generale repetitie van de cantate te komen, die werd gevolgd door een inspirerende lezing door Jos van Veldhoven in de Crypt. Hij besprak onder andere de uitkomsten van recent onderzoek van Rens Bijma naar de – soms wel heel benarde – opstelling van orkestleden, solisten en koor in de Thomaskirche in Leipzig.

Zie: ‘JOHANN SEBASTIAN BACH EN ZIJN MUSICI IN DE BEIDE HOOFDKERKEN TE LEIPZIG : EEN ONDERZOEK NAAR HUN ROL, INZET EN OPSTELLING IN HET ALGEMEEN EN NAAR DE CONTINUOGROEP EN DE DAARIN PARTICIPERENDE INSTRUMENTEN IN HET BIJZONDER’, Rens Bijma, 2017

Enkele weken later was het Arie Eikelboom, die de inleiding verzorgde. Met de aanwezigen deelde hij zijn onuitputtelijke kennis over de cantates,  in het bijzonder cantate 131, die op zondag 25 februari werd uitgevoerd. Medio maart spraken ds. Rienk Lanooy en dirigent Jos Vermunt over de Johannes-Passion, die op Palmzondag werd uitgevoerd. Een van de deelnemers gaf aan, dat dergelijke informatieve bijeenkomsten zoveel meer luisterplezier opleveren tijdens de uitvoering op zondag! Nu, dat laatste is voor de Stichting Cantatediensten Kloosterkerk en de educatiecommissie van de Residentie Bach Ensembles meer dan genoeg reden om deze succesvolle bijeenkomsten ook in januari en februari 2019 te organiseren.

Ich ruf’ zu dir, Herr Jesu Christ (BWV 177)

Op zondag 24 juni aanstaande eindigt het lustrumseizoen van de cantatediensten, met de uitvoering van cantate 177 ‘Ich ruf’ zu dir, Herr Jesu Christ’. Dit is een ‘echte’ koraalcantate, waarbij de ongewijzigde coupletten van het koraal als cantatetekst fungeren. Het lied is al in 1530 ontstaan, en is in het Luthers leesrooster ingedeeld bij de vierde zondag na Trinitatis. Zo’n tekst, bestaande uit een reeks even lange, ritmische en rijmende strofen is niet bijzonder geschikt voor ingenieuze da capo-aria’s of ritmische recitatieven. Maar Bach zou Bach niet zijn geweest, of hij vond hiervoor een aantal creatieve oplossingen. Het Residentie Bachkoor en -Orkest en drie geweldige solisten, als altijd onder leiding van Jos Vermunt, laten het u graag horen!

Ellen van der Sar, lid van de Kloosterkerk