Hendro Munsterman1 schreef op de website van NieuwWij een prikkelend artikel met als kop ‘Waar blijven de protestantse excuses aan katholieken eigenlijk?’ Nu maken protestanten ook deel uit van de katholica (maar niet van de kerk van Rome) maar dat is een andere discussie. Munsterman laat zien hoe de afgelopen jaren de rooms-katholieke kerk zich heeft uitgeput in het maken van excuses t.a.v. fouten gemaakt in een verder en in een recenter verleden. Zouden protestanten dat ook niet moeten doen, is zijn vraag. Het vieren van 500 jaar Reformatie kan immers niet om een verleden heen dat deels besmet is door zaken die het daglicht niet konden verdragen. Munsterman noemt de martelaren van Gorinchem (we spreken het jaar 1572) en een ander minder bekend historisch feit in Zuid-Amerika uit 1645 én de achterstelling die Nederlandse rooms-katholieken twee eeuwen lang hebben gevoeld tot het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853.

Nu weet ik niet of excuses over iets wat in een grijs verleden is gebeurd, werken. Het is een tamelijk gratuïete actie om sorry te zeggen voor wat anderen, lang vóór mij, hebben gedaan. Het kost mij niets en degenen die op erkenning wachtten zijn er niet meer. Bovendien, wie moet er dan excuses aanbieden: alle protestanten samen of doen de doopsgezinden dan niet mee? Zij hebben immers ook geleden onder de verdrukking door de calvinisten en lutheranen. En alle gereformeerde kerken uit de 19e en 20e eeuw? Zij beschouw(d)en zich als de ware erfgenamen van de calvinistische traditie in Nederland ook al zijn zij als kerk pas veel later ontstaan. Doen zij mee of niet? Wat excuses ook lastig maakt is dat je in de protestantse traditie niet zo eenvoudig kunt zeggen: ‘de kerk vindt zus of zo…’, want wie is de kerk dan? Is dat de synode of het locale kerkbestuur? Zijn dat alle leden samen, maar inmiddels is het lidmaatschap van de kerk ook vloeibaar geworden. Ook de Kloosterkerk kent leden die tegelijkertijd lid zijn van de rooms-katholieke kerk. Excuses aan jezelf aanbieden lijkt me niet zo eenvoudig.

Toch snijdt Munsterman een interessante kwestie aan. Hoe laat je een verleden met rafelranden niet helemaal ondersneeuwen door leukigheden als Lutherbier, Lutherchocolade, Luthermenu’s en. Luthersouvenirs? Ik zou zeggen: door vol in te zetten op wat destijds niet is gelukt, leven met diversiteit. Jonathan Sacks, opperrabbijn uit London, schreef daarover een boek onder de titel ‘The Dignity of Difference’ n.a.v. de aanval op de Twin Towers in 2001. De kerkelijke oecumene was daar in de jaren ’60 al mee begonnen. In 1999 kwam een rapport van lutheranen en rooms-katholieken uit waarin zij de wederzijdse veroordelingen uit de Reformatietijd als niet meer geldig verklaren. Weinigen weten daarvan. Het accent van de vraag hoe te leven met verschil had zich inmiddels verplaatst naar andere kwesties: de interreligieuze dialoog (of het gebrek daaraan), en de groeiende verdeeldheid in de samenleving. Ik vermoed dat het daar de komende tijd om zal gaan in het maatschappelijk debat. Laat de kerken in dat debat samen optrekken en iets laten zien van wat boete doen is, wat vergeving betekent en hoe je kunt omgaan met verschil. Daar hebben we onze handen vol aan. Wat inmiddels grijs is hoeft niet weer op kleur gebracht te worden.

RL

1Hendro Munsterman is als rooms-katholiek theoloog werkzaam in Frankrijk en Vaticaanwatcher voor het Nederlands Dagblad.