Dienst met cantate zondag 3 april 2005

Aanvangstijd 10.30 uur
Cantate Bleib bei uns, denn es will Abend werden (BWV 6)
Componist J.S. Bach
Door Residentie Kamerkoor / Residentie Bachorkest olv Jos Vermunt. Barbara Kozelj (alt); Nico van der Meel (tenor); Erks Jan Dekker (bas)
Predikant Ds. Margreet Klokke

Toelichting en tekst

De tekst uit het openingsdeel is uit het Lukasevangelie voor de tweede paasdag genomen, waarin de twee mannen op weg naar Emmaüs, Jezus tegenkomen. In de tekst staat het licht als symbool voor het christelijk geloof. In de cantate gebruikte Bach twee koraalmelodieën, in deel drie de Duitse versie van ‘Vespera iam venit' uit 1579 van Phillipp Melanchton, en in het slotdeel een strofe uit het Lutherlied ‘Erhalt uns, Herr, bei deinem Wort'. In het openingsdeel is het orkest in drie lagen geïnstrumenteerd: drie hobo's beginnen met het thema dat later door het koor wordt gebruikt. De violen begeleiden dit, en het continuo (fagot, cello, contrabas en orgel) zorgen voor het harmonisch fundament. Na het in gedragen tempo in driekwartsmaat volgt een sneller (andante) gedeelte. De koorstemmen zetten na elkaar in waarbij steeds één stem ‘bleib bei uns' in lange notenwaarden zingt. De blazers en de strijkers vormen nu één groep. Als afsluiting zingen alle stemmen unisono ‘bleib bei uns'. Hierna keert het driedelige, langzame begin terug. De alt-aria wordt ingeleid door de hobo da caccia met een thema waarin het ‘hochgelobter' letterlijk is gecomponeerd door een stijgende melodie aan het begin. In de altlijn daalt de melodie bij het ‘niederlegen'. Ook het woord ‘Finsternis' krijgt een passende uitdrukking als gevolg van de dalende lijn in lange notenwaarden. Het aansluitende koraal gebruikt Bach later in de zogenaamde Schüblerkoralen (BWV 649) voor orgel. De rustige sopraanmelodie wordt nu virtuoos omspeeld door de violoncello piccolo. Hierna volgt een kort basrecitatief. Het thema voor de volgende aria heeft een motief dat een kruis voorstelt: als men de eerste twee noten zou verbinden met een lijn (diagonaal stijgend), en hetzelfde doet met de derde en vierde (diagonaal dalend), en men legt deze over elkaar, dan ontstaat er een kruis. In deze aria zien we wederom prachtige voorbeelden van tekstuitdrukking in de noten: ‘Sündenwegen' wordt verklankt door dissonanten tussen melodie en begeleiding, en ‘Lass das Licht' ligt in de solostem in een heldere hoge ligging, en ‘heller scheinen' krijgt een stijgende coloratuur. De cantate sluit af met een koraalzetting voor koor en orkest.

Koor

Bleib bei uns, denn es will Abend werden,
und der Tag hat sich geneiget.

Aria (Alt)

Hochgelobter Gottessohn,
Laß es dir nicht sein entgegen,
Dass wir itzt vor deinem Thron
Eine Bitte niederlegen:
Bleib, ach bleibe unser Licht,
Weil die Finsternis einbricht.

Koraal (Sopraan)

Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ,
Weil es nun Abend worden ist,
Dein göttlich Wort, das helle Licht,
Laß ja bei uns auslöschen nicht.
In dieser letzt'n betrübten Zeit
Verleih uns, Herr, Beständigkeit,
Dass wir dein Wort und Sakrament
Rein b'halten bis an unser End.

Recitatief (Bas)

Es hat die Dunkelheit
An vielen Orten überhand genommen.
Woher ist aber dieses kommen?
Bloß daher, weil sowohl die Kleinen als die Großen
Nicht in Gerechtigkeit
Vor dir, o Gott, gewandelt
Und wider ihre Christenpflicht gehandelt.
Drum hast du auch den Leuchter umgestoßen.

Aria (Tenor)

Jesu, lass uns auf dich sehen,
Dass wir nicht
Auf den Sündenwegen gehen.
Laß das Licht
Deines Worts uns heller scheinen
Und dich jederzeit treu meinen.

Koraal

Beweis dein Macht, Herr Jesu Christ,
Der du Herr aller Herren bist;
Beschirm dein arme Christenheit,
Dass sie dich lob in Ewigkeit.

De toelichtingstekst is geschreven door Jos Vermunt. De tekst valt onder het copyright van de Kloosterkerk.

Aan de diensten met cantate zijn hoge kosten verbonden. Ondanks vele giften dekt de collecte na afloop van de dienst slechts de helft van de uitgaven. Derhalve doet de Kloosterkerk een dringend beroep op de bezoekers om bij de uitgangscollecte actief bij te dragen (richtbedrag € 7,50 p.p.) aan de bestrijding van de onkosten.

Van de diensten met cantate is een agenda en een archief beschikbaar.