Dienst met cantate zondag 30 november 2003

Aanvangstijd 10.30 uur
Cantate Schwingt freudig euch empor (BWV 36)
Componist J.S. Bach
Door Residentie Bachkoor / Residentie Bachorkest olv Jos Vermunt. Nienke Oostenrijk (sopraan); Sylvia Schl├╝ter (alt); Marcel Beekman (tenor); Pieter Hendriks (bas)
Predikant Ds. Margreet Klokke

Toelichting en tekst

De première van deze cantate vond plaats op de eerste zondag van Advent in 1731. Het openingskoor en de aria's had Bach al in 1725 gecomponeerd voor een wereldlijke cantate, met dezelfde titel (BWV 36c), ter gelegenheid van de verjaardag van een leraar. Later hergebruikte Bach deze gelegenheidsmuziek nog tweemaal (BWV 36a en 36b). De laatste versie werd weer omgewerkt in een geestelijke kerkcantate voor de eerste adventszondag. De versie die u vandaag hoort is weer een bewerking door Bach van deze eerste adventscantate.
In het openingsdeel wordt Jezus' intocht in Jeruzalem weergegeven: in een opgewekt tempo spelen de strijkinstrumenten een kort versieringsmotief tegen een langere melodie van de hobo's. Het koor heeft twee thema's: bij ‘schwingt freudig euch empor' zetten de 4 koorgroepen na elkaar in, en bij ‘doch haltet ein' zingen de koorgroepen tegelijkertijd in hetzelfde ritme. Dit laatste om uiting te geven aan de tekst ‘der Schall darf sich weit entfernen'.
In het volgende koraalduet komt de koraalmelodie naast de solostemmen ook voor in het begeleidend continuo. De twee hobo's dubbelen de zangstemmen. De tenoraria en het slotkoraal van het eerste deel bezingen beide het beeld van de bruidegom, oftewel de intocht in Jeruzalem. In de aria gebruikt Bach de solohobo met een golvende melodie en een dansende 3/8e maatsoort. Kenmerkend bij het koraal is de zetting van ‘singet, springet': muzikaal worden deze woorden beklemtoond door het gebruik van langere notenwaarden.
Na de preek volgt het tweede gedeelte van de cantate. In de inleiding van de bas-aria echoot het thema van het continuo naar de violen. Opvallend hierbij is de uitgesproken virtuoze eerste vioolpartij, waardoor er bijna sprake kan zijn van een duet van de bassolist met de eerste viool.
Contrastrijk volgt nu een koraalbewerking voor tenor, twee hobo's en continuo: de toonsoort slaat om naar mineur, de zangpartij zingt de koraalmelodie in lange noten, en de twee hobo's strijden met elkaar met vlugge noten, om uiting te geven aan de verschillende elementen uit de tekst (Gods ‘Sieg' tegenover het menselijke ‘krank Fleisch').
Hierna werkt de mildheid van de sopraanaria des te meer: een vloeiende 12/8e maat en de soloviool. De tekst inspireerde Bach waarschijnlijk tot deze intimiteit. In het middendeel van deze da capo-aria (A-B-A) horen we de echo van de sopraan (‘denn schallet..') in de vioolpartij. In het slotkoraal bevestigen koor en orkest de lofzang van de gehele christengemeenschap tot God.

Koor

Schwingt freudig euch empor
zu den erhabnen Sternen,
Ihr Zungen, die ihr jetzt
in Zion fröhlich seid.
Doch haltet ein, der Schall
darf sich nicht weit entfernen,
Es naht sich selbst zu euch
der Herr der Herrlichkeit.

Koraal (Sopraan, Alt)

Nun komm, der Heiden Heiland,
Der Jungfrauen Kind erkannt,
Des sich wundert alle Welt:
Gott solch Geburt ihm bestellt.

Aria (Tenor)

Die Liebe zieht mit sanften Schritten
Sein Treugeliebtes allgemach.
Gleich wie es eine Braut entzücket,
Wenn sie den Bräutigam erblicket,
So folgt ein Herz auch Jesu nach.

Koraal

Zwingt die Saiten in Cynthara
Und lasst die süsse Musica
Ganz freudenreich erschallen,
Dass ich möge mit Jesulein,
Dem wunderschönen Bräutgam mein
In steter Liebe wallen.
Singet,
Springet,
Jubilieret, triumphieret,
dankt dem Herrn!
Gross ist der König der Ehren.

Aria (Bas)

Willkommen, werter Schatz!
Die Lieb und Glaube machet Platz
Für dich in meinem Herzen rein;
Zieh bei mir ein!

Koraal (Tenor)

Der du bist dem Vater gleich,
Führ hinaus den Sieg im Fleisch,
Dass dein ewig Gottsgewalt
In uns das krank Fleisch enthalt.

Aria (Sopraan)

Auch mit gedämpften,
Schwachen Stimmen
Wird Gottes Majestät verehrt.
Denn schallet nur der Geist darbei,
So ist ihm solches ein Geschrei,
Das er im Himmel selber hört.

Koraal

Lob sei Gott dem Vater gton,
Lob sei Gott seinm ein'gen Sohn,
Lob sei Gott dem heilgen Geist
Immer und in Ewigkeit.

De toelichtingstekst is geschreven door Jos Vermunt. De tekst valt onder het copyright van de Kloosterkerk.

Aan de diensten met cantate zijn hoge kosten verbonden. Ondanks vele giften dekt de collecte na afloop van de dienst slechts de helft van de uitgaven. Derhalve doet de Kloosterkerk een dringend beroep op de bezoekers om bij de uitgangscollecte actief bij te dragen (richtbedrag € 7,50 p.p.) aan de bestrijding van de onkosten.

Van de diensten met cantate is een agenda en een archief beschikbaar.