Dienst met cantate zondag 28 februari 2010

Aanvangstijd 10.30 uur
Cantate Erhalt uns, Herr, bei deinem Wort (BWV 126)
Componist J.S. Bach
Door Residentie Bachkoor / Residentie Bachorkest o.l.v. Jos Vermunt. Solisten: Leonore van Sloten (alt), Marcel Beekman (tenor), Robbert Muuse (bas)
Predikant Ds. Rienk Lanooy

Toelichting en tekst

De anonieme dichter van deze cantatetekst baseerde zich op het koraal ‘Erhalt uns, Herr, bei deinem Wort'. De uit 1542 afkomstige eerste drie strofen van Martin Luther (‘Ein Kinderlied, zu singen, wider die zween Ertzfeinde Christi und seiner heiligen Kirchen, den Papst und den Türchen') zijn uitgebreid met twee strofen van Justus Jonas (‘Ihr Anschläg, Herr, zurichte mach' en ‘So werden wir erkennen doch'). In de gezangboeken in Bach's tijd (o.a. Vopelius en Wagner 1697) werden deze strofen in deze vorm aangetroffen.
In het eerste en derde cantatedeel worden Luthers strofen 1 en 3 onveranderd gebruikt. De tweede strofe en de beide Jonasstrofen worden in bewerkte versies aangetroffen in de aria's (delen 2 en 4) en in recitatief nr. 5. Het slot van de cantate is gebaseerd op het Lutherlied ‘Verleih uns Frieden gnädiglich' uit 1531 (‘da pacem Domine').
Bach componeerde deze cantate voor 4 februari 1725. De relatie van de cantatetekst met het evangelie van deze zondag (Sexagesima, Lucas 8:4-15) heeft de tekstdichter niet duidelijk naar voren weten te brengen. De grondgedachte luidt: een bede om het woord van de Heer te ontvangen en ons te beschermen tegen vijanden.
In het openingskoor vervult de trompet een belangrijke rol. Met de in Bach's tijd beperkte technische mogelijkheden van dit instrument, heeft Bach over een zeer virtuoos speler moeten kunnen beschikken. De sopraanpartij laat ons de koraalmelodie in lange notenwaarden horen, afgewisseld met instrumentale tussenspelen. Op de woorden ‘Mord' en ‘stürzen' heeft Bach beeldend gekozen voor snelle, neerwaartse notenslierten. De volgende aria heeft het karakter van een indringend gebed. In het middendeel gaat de de solopartij van de tenor verrassend over in razendsnelle over nootjes bij de woorden ‘erfreuen' en ‘zerstreuen'. In basaria nr. 4 is het dramatische aspect in de tekst (‘stürze zu Boden schwülstige Stolze') heftig uitgebeeld door de neerwaartse toonladderfiguren in de continuo-begeleiding.
Van de twee recitatieven is deel 3 bijzonder: de recitatiefpartijen zijn, zoals gebruikelijk, eenstemmig, terwijl de koraaldelen in duetvorm worden voorgedragen, waarbij het koraalgedeelte voorkomt in de nieuw ingezette partij. De cantate wordt afgesloten met en koraal voor koor en orkest.

Koor

Erhalt uns, Herr, bei deinem Wort,
Und steur' des Papsts und Türken Mord,
Die Jesum Christum, deinen Sohn,
Stürzen wollen von seinem Thron.

Aria (tenor)

Sende deine Macht von oben,
Herr der Herren, starker Gott!
Deine Kirche zu erfreuen
Und der Feinde bittern Spott
Augenblicklich zu zerstreuen.

Koraal en recitatief (alt en tenor)

Alt
Der Menschen Gunst und Macht wird wenig nützen,
Wenn du nicht willt das arme Häuflein schützen,
beiden
Gott Heilger Geist, du Tröster wert,
Tenor
Du weißt, dass die verfolgte Gottesstadt
Den ärgsten Feind nur in sich selber hat
Durch die Gefährlichkeit der falschen Brüder.
beiden
Gib dein'm Volk einerlei Sinn auf Erd,
Alt
Dass wir, an Christi Leibe Glieder,
Im Glauben eins, im Leben einig sei'n.
beiden
Steh bei uns in der letzten Not!
Tenor
Es bricht alsdann der letzte Feind herein
Und will den Trost von unsern Herzen trennen;
Doch lass dich da als unsern Helfer kennen.
beiden
G'leit uns ins Leben aus dem Tod!

Aria (bas)

Stürze zu Boden, schwülstige Stolze!
Mache zunichte, was sie erdacht!
Laß sie den Abgrund plötzlich verschlingen,
Wehre dem Toben feindlicher Macht,
Laß ihr Verlangen nimmer gelingen!

Recitatief (tenor)

So wird dein Wort und Wahrheit offenbar
Und stellet sich im höchsten Glanze dar,
Dass du vor deine Kirche wachst,
Dass du des heilgen Wortes Lehren
Zum Segen fruchtbar machst;
Und willst du dich als Helfer zu uns kehren,
So wird uns denn in Frieden
Des Segens Überfluss beschieden.

Koraal

Verleih uns Frieden gnädiglich,
Herr Gott, zu unsern Zeiten;
Es ist doch ja kein andrer nicht,
Der für uns könnte streiten,
Denn du, unser Gott, alleine.

Gib unsern Fürst'n und aller Obrigkeit
Fried und gut Regiment,
Dass wir unter ihnen
Ein geruh'g und stilles Leben führen mögen
In aller Gottseligkeit und Ehrbarkeit.
Amen.

De toelichtingstekst is geschreven door Jos Vermunt. De tekst valt onder het copyright van de Kloosterkerk.

Aan de diensten met cantate zijn hoge kosten verbonden. Ondanks vele giften dekt de collecte na afloop van de dienst slechts de helft van de uitgaven. Derhalve doet de Kloosterkerk een dringend beroep op de bezoekers om bij de uitgangscollecte actief bij te dragen (richtbedrag € 7,50 p.p.) aan de bestrijding van de onkosten.

Van de diensten met cantate is een agenda en een archief beschikbaar.